Ahmet Topkaya

     Bir insan, gökyüzünden inen yağmuru, yerin şiddetli sarsılmasını, rüzgarın öfkesini aynı anda hem kutsal bir iradeye bağlayıp hem de ondan korunmayı istemekle hangi zihinsel yol ayrımında durur? “Allah korusun” ifadesi, gündelik dilde masum bir temenni gibi duruyor öyle değil mi ! Kimden? Kime Karşı ? Oysa bu söz, derinlerde metafizik, etik ve epistemolojik katmanları olan bir düşünce evrenine açılır.      İnsan, doğayla kurduğu ilişkide hem neden arar hem de anlam üretir. Bu arayış, tarih boyunca mitolojilerden teolojiye, felsefeden bilime uzanan uzun bir hat üzerinde ilerlemiştir.      İlksel toplumlarda doğa olayları kişileştirilmiş güçlerin dili olarak okunurken, modern dünyada aynı olaylar fiziksel yasaların sonucu olarak kavranır. Bu iki yaklaşım, çoğu zaman aynı zihinde yan yana varlığını sürdürür.      Teolojik perspektiften bakıldığında, evren düzenli bir bütün olarak düşünülür. Bu düzenin merkezinde ilahi irade ...

     Kur’an’ın doğru anlaşılması meselesi, yalnızca metnin lafzî yapısına ve dilbilimsel çözümlemelere indirgenemeyecek ölçüde çok katmanlı bir problem alanını ifade etmektedir.  Vahiy, belirli bir tarihsel bağlamda, somut muhataplara yönelmiş; onların zihniyet dünyaları, inanç tasavvurları, kültürel kodları ve toplumsal ilişkileri üzerinden anlam üretmiştir.  Bu yönüyle Kur’an, yerel bir hitap üslubu kullanmakla birlikte, mesajını belirli bir coğrafya ve zamana hapseden bir metin değil; evrensel bir söylem iddiası taşıyan bir vahiydir. Ancak bu evrensel iddianın sağlıklı biçimde kavranabilmesi, metnin indiği tarihsel ve kültürel bağlamın çok boyutlu biçimde dikkate alınmasını zorunlu kılmaktadır.      İslâmî ilimler geleneği içinde gelişen tefsir literatürü, kuşkusuz zengin ve kapsamlı bir birikim üretmiştir. Bununla birlikte, söz konusu literatür çoğu zaman kendi iç epistemolojik sınırları içerisinde kalmış; Kur’an’ın temas ettiği farklı toplul...

     Kur’an-ı Kerim’de Hz. Süleyman’a dair anlatılar, özellikle Neml Suresi’nde (18-22) yer alan Hüdhüd ve “neml” kıssası, geleneksel yorumlarda çoğunlukla doğrudan hayvanlarla iletişime dayalı mucize örnekleri olarak değerlendirilmiş olsa da, metnin dilsel, tarihsel ve coğrafi bağlamı göz önüne alındığında kıssanın aslında çok daha somut bir tarihsel arka plana sahip olduğu anlaşılmaktadır.     Arapça نَمْل (neml) kelimesi, klasik sözlüklerde genellikle “karınca” anlamıyla sabitlenmiş gibi görünse de, Arapçanın erken dönem kullanım alanı ve Sami dilleri karşılaştırmaları dikkate alındığında kelimenin anlam alanının bundan çok daha geniş olduğu anlaşılmaktadır. Öncelikle kelime ن م ل kökünden gelir ve bu kök, “toplanmak, bir araya gelmek, kümelenmek, aynı mekanda yoğunlaşmak” gibi temel bir fiil anlamı taşır. Bu kökten türeyen bazı kullanım örnekleri, “bir mekanda toplanan insanlar”, “bir evde yaşayan topluluk”, “mesken halkı” gibi anlamlara işaret e...

     Kur’an’ın belirli bir mesele hakkında açık bir hüküm içermediği durumlarda İslam hukuku, metnin sessizliğini bir boşluk olarak değil, hukuki aklın ve içtihadi kapasitenin devreye girdiği yaratıcı bir alan olarak görür. Bu nedenle İslam hukuk geleneği, hükmü tespit etmek için yalnızca lafzî veriye dayanan bir yaklaşım benimsememiş; bunun yerine Kur’an’ın ilke dünyasını, Hz. Peygamber’in pratiğini, sahabe tecrübesini ve toplumsal yararı birlikte değerlendiren çok katmanlı bir metodoloji geliştirmiştir. Bu metodoloji, hem normatif hem tarihsel açıdan esnek bir hukuki zihniyetin oluşmasına katkı sunmuştur.      Bu çerçevede ilk dikkate alınan unsur, meselenin Kur’an’ın ilkesel çerçevesi içinde bir karşılık bulup bulmadığıdır. Kur’an, çoğu zaman belirli bir olayın ayrıntılarını değil, adalet, ölçülülük, ahde vefa, zarar vermekten kaçınma ve toplumsal düzenin korunması gibi evrensel ilkeleri merkeze alır. Dolayısıyla hakkında doğrudan hüküm bulunmayan konul...

     İnsan, adeta görünmez bağlarla geçmişine sıkı sıkıya tutunmuş bir varlıktır; bu bağlar, onun varoluşsal dokusunun ayrılmaz parçalarıdır. Bu nedenle bireyin geçmişinden tamamen bağımsız bir kimlik inşa etmesi mümkün değildir. Bu geçmişin ilk katmanı biyolojik geçmiş tir. İnsan, dünyaya gelirken cinsiyetini, anne ve babasını, saç, göz, ten rengi, boy ya da kilo gibi  fiziksel özelliklerini belirleme kudretine sahip değildir. Aynı şekilde, doğduğu coğrafyanın iklimsel ve genetik mirası da onun bedensel varoluşuna sinmiştir. Beden, bu anlamda, yalnızca biyolojik bir veri değil; insanın içinde filizlendiği çevrenin sessiz bir tanığıdır.      Ne var ki insanın varoluşu yalnızca biyolojik bir zeminde açıklanamaz. Onu diğer canlılardan ayıran temel özellik, anlam kurma yetisidir. Bu anlam inşası ise kültür aracılığıyla gerçekleşir. Böylece ikinci bir geçmiş devreye girer: kültürel geçmiş . İnsan, tıpkı bir tohumun belirli bir toprağa düşmesi ...

     Kur’an’da mucize olgusu, klasik tefsir geleneğinde kazandığı anlamın aksine, başlangıçta doğaüstü bir gösteriden ziyade Rahman ve Rahim olan Allah'ın kudretine dair yaratılışın düzenine işaret eden bir “âyet”, yani işaret niteliğindedir. Ancak İslam düşünce tarihinde bu kavram, tefsir ve rivayet literatürünün etkisiyle giderek doğa yasalarının askıya alındığı olağanüstü olaylar biçiminde anlaşılmaya başlanmıştır.       Bu anlam kayması, vahyin mesajını metafizik bir zemine taşıyarak onu gündelik hayatın içinden koparmış, böylece ilahî kudretin doğadaki sürekliliği yerine, istisnai bir müdahale biçimi olarak algılanmasına neden olmuştur. Oysa Kur’an’da peygamberlerin görevi, doğayı altüst eden mucizeler sergilemek değil, insanın göz ardı ettiği sıradan olguların içindeki ilahî hikmeti görünür kılmaktır. Adaleti tesis etmek, barışı korumak, kötülükten kaçınmak. Bu değerlerin el üstünde tutulması için herhangi bir mucizenin gerekmediği ortadadır....